Kalkulator inflacji: ile warte są Twoje pieniądze?

Inflację mierzymy wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI), który publikuje GUS — to oficjalna miara inflacji w Polsce. GUS podaje go co miesiąc: szybki szacunek pod koniec miesiąca, a pełne dane w połowie następnego. Korzystamy z pliku GUS z miesięcznymi wskaźnikami od 1982 r. Sprawdzamy go codziennie, więc nowy miesiąc trafia do kalkulatora zwykle w ciągu doby od pojawienia się w pliku. Najnowszy miesiąc w danych to wrzesień 2026. Kalkulator zaczyna się w styczniu 1991 r.: we wcześniejszych latach wskaźniki GUS wobec poprzedniego miesiąca i wobec tego samego miesiąca rok wcześniej nie zgadzają się ze sobą, więc porównania miesięcy z tamtych lat byłyby niewiarygodne.

Z danych GUS budujemy miesięczny poziom cen od grudnia 1990 r. W każdym roku ceny zmieniają się z miesiąca na miesiąc tak, jak podaje GUS, z jedną małą poprawką, taką samą w każdym miesiącu danego roku. Poprawkę dobieramy tak, żeby zmiana od grudnia do grudnia była dokładnie taka jak według GUS, a w bieżącym roku — żeby zgadzała się najnowsza inflacja rok do roku. Dzięki temu inflacja grudzień do grudnia w każdym roku i najnowszy odczyt r/r są dokładnie takie jak w GUS, a każdy miesiąc zmienia się prawie dokładnie tak, jak w danych miesiąc do miesiąca. Inne porównania, np. od marca do marca, mogą się różnić od wskaźników GUS o kilka dziesiątych punktu procentowego, a w latach 1991–1994 nawet o kilka punktów. To nie błąd: GUS liczy wskaźniki wobec poprzedniego miesiąca i wobec tego samego miesiąca rok wcześniej osobno i co roku zmienia wagi koszyka, więc żaden jeden indeks nie odtworzy ich wszystkich naraz. Na początku roku, gdy bieżący rok ma dopiero kilka miesięcy, mogą one odbiegać od danych miesiąc do miesiąca nawet o kilka dziesiątych punktu procentowego; gdy GUS poda grudzień, cały rok liczymy według reguły dla pełnych lat. Inflację w tabeli rok po roku i na wykresie inflacji r/r podajemy według wskaźników opublikowanych przez GUS.

Równowartość kwoty to kwota × P(do) ÷ P(od), gdzie P to poziom cen w danym miesiącu. Inflacja łącznie to P(do) ÷ P(od) − 1, a średnio rocznie — (P(do) ÷ P(od))^(12 ÷ liczba miesięcy) − 1. Za kwotę w miesiącu „do” można było kupić tyle, co za kwotę × P(od) ÷ P(do) w miesiącu „od”. Patrząc w przyszłość: za n lat potrzebujesz kwoty × (1 + inflacja)^n, a sama kwota kupi wtedy tyle, ile dziś kwota ÷ (1 + inflacja)^n. 1 stycznia 1995 r. złoty został zdenominowany: 10 000 starych złotych zamieniono na 1 nowy złoty. Liczymy w nowych złotych, a z opcją starych złotych zarówno wpisaną kwotę, jak i wyniki dla miesięcy sprzed 1995 r. przeliczamy w proporcji 10 000 : 1 i podajemy w starych złotych. Kwoty w starych złotych podajemy w pełnych złotych, pozostałe zaokrąglamy do grosza. Wykres zawsze pokazuje nowe złote.

Założenia: inflacja to przeciętna zmiana cen całego koszyka GUS — ceny tego, co kupujesz Ty, mogą rosnąć szybciej albo wolniej. Kalkulator pokazuje, ile tracą pieniądze, które leżą bez oprocentowania: nie liczy odsetek ani podatków. Patrząc w przyszłość, zakładamy taką samą inflację w każdym roku, a w rzeczywistości co roku jest inna — to scenariusz, a nie prognoza.