Nadpłata kredytu: skrócić okres czy zmniejszyć ratę?

Skrócenie okresu oszczędza więcej odsetek niż zmniejszenie raty. Przy kredycie 400 000 zł na 20 lat z oprocentowaniem 5,75% nadpłata 500 zł co miesiąc ze skróceniem okresu zmniejsza odsetki o 74 692 zł i skraca spłatę o 4 lata i 10 miesięcy. Ta sama nadpłata z obniżaniem raty oszczędza 38 954 zł, za to rata spada: po 5 latach wynosi 2580 zł zamiast 2808 zł. Kula śnieżna oszczędza tyle samo co skrócenie okresu, a do tego z czasem obniża ratę, której wymaga bank.

Ile oszczędzasz w każdym wariancie?

Liczymy na domyślnym przykładzie z naszego kalkulatora nadpłaty: kredyt 400 000 zł na 20 lat (240 równych rat) z oprocentowaniem 5,75%. To stopa referencyjna NBP (3,75% od 5 marca 2026) plus 2 pkt proc. — mniej więcej tyle kosztuje dziś kredyt o zmiennej stopie. Bez nadpłat rata wynosi 2808 zł, a odsetki przez cały okres — 274 001 zł. Od pierwszej raty co miesiąc nadpłacasz 500 zł, a kalkulator liczy trzy warianty:

• Skrócenie okresu — rata się nie zmienia, a nadpłaty zmniejszają kapitał, więc kredyt kończy się wcześniej.
• Zmniejszenie raty — okres się nie zmienia. Po każdej nadpłacie bank przelicza ratę tak, żeby pozostały kapitał spłacić w tylu ratach, ile zostało do pierwotnego końca kredytu. Rata spada więc co miesiąc.
• Kula śnieżna — po każdej nadpłacie bank przelicza ratę tak jak przy zmniejszeniu raty, ale o tyle, o ile spadła, zwiększasz kolejną nadpłatę. Co miesiąc płacisz więc tę samą kwotę.

Najwięcej odsetek, po 74 692 zł, oszczędzają skrócenie okresu i kula śnieżna. Zmniejszenie raty oszczędza 38 954 zł. Przy niższej racie kredyt kończy się praktycznie w pierwotnym terminie: o 2 miesiące wcześniej, bo pod koniec dług jest już tak mały, że rata razem z nadpłatą spłaca go przed czasem.

Kwota „oddasz bankowi łącznie” to cały kapitał i wszystkie odsetki, razem z nadpłatami. Wynik nie uwzględnia opłat za nadpłatę ani zmian oprocentowania: kalkulator przyjmuje jedną stopę na cały okres.

Dlaczego skrócenie okresu oszczędza więcej?

Odsetki bank liczy co miesiąc od kapitału, który zostaje do spłaty. Im szybciej kapitał maleje, tym mniej odsetek płacisz. W obu wariantach nadpłacasz tyle samo, 500 zł co miesiąc — różnica jest w racie.

Przy skróceniu okresu rata się nie zmienia. Odsetki maleją razem z kapitałem, więc coraz większa część tej samej raty spłaca kapitał. Przy zmniejszeniu raty bank po każdej nadpłacie obniża ratę, a kwota, o którą spadła, zostaje w Twoim budżecie, zamiast spłacać kapitał. Kapitał maleje wolniej, a odsetek jest więcej.

W wariancie „Zmniejsz ratę” rata spada z 2808 zł: po 5 latach wynosi 2580 zł, po 10 latach 2296 zł, a po 15 latach 1869 zł. Na początku ostatniego roku spłaty to już 1069 zł. W kuli śnieżnej po 15 latach do spłaty zostaje 3790 zł, a bank rozkłada tę kwotę na raty do pierwotnego końca kredytu, czyli jeszcze na 5 lat — dlatego wymagana rata spada do 73 zł.

Rata razem z nadpłatą to na start 3308 zł i tyle płacisz co miesiąc przy skróceniu okresu i przy kuli śnieżnej, aż do końca spłaty. Przy zmniejszeniu raty ta kwota maleje razem z ratą: po 5 latach to 3080 zł, po 10 latach 2796 zł, a po 15 latach 2369 zł.

Zmniejszenie raty to więc inny wybór, a nie gorsza nadpłata: część korzyści dostajesz od razu, jako niższą ratę, a nie jako mniejsze odsetki na koniec. Łącznie oddasz bankowi 599 309 zł przy skróceniu okresu i 635 047 zł przy zmniejszeniu raty.

Czy przy wyższym oprocentowaniu różnica rośnie?

Ten sam kredyt i ta sama nadpłata 500 zł miesięcznie przy oprocentowaniu 4%, 6% i 8%:

Im wyższe oprocentowanie, tym większa przewaga skrócenia okresu nad zmniejszeniem raty: 20 610 zł przy 4%, 38 270 zł przy 6% i 62 284 zł przy 8%. Przy wyższym oprocentowaniu każdy złoty kapitału, który dłużej zostaje w kredycie, kosztuje więcej odsetek, a przy zmniejszeniu raty kapitał maleje wolniej. Przy 4% zmniejszenie raty oszczędza 56% tego, co skrócenie okresu, a przy 8% już tylko 48%.

Przy kredycie o zmiennej stopie oprocentowanie zmienia się przez lata razem z WIBOR-em, a kalkulator liczy z jedną stopą na cały okres. Tabela pokazuje więc raczej skalę niż dokładny wynik: ile znaczy wybór wariantu przy niskich, a ile przy wysokich stopach.

Na czym polega kula śnieżna?

W kuli śnieżnej bank po każdej nadpłacie obniża ratę, tak jak w wariancie „Zmniejsz ratę”. Ty jednak nie zatrzymujesz różnicy dla siebie, tylko dokładasz ją do kolejnej nadpłaty.

W kalkulatorze kula śnieżna daje ten sam wynik co skrócenie okresu: 74 692 zł mniej odsetek i spłatę krótszą o 4 lata i 10 miesięcy. To nie przypadek: co miesiąc płacisz tyle samo, a w obu wariantach wszystko ponad odsetki spłaca kapitał.

Różnica jest w racie, której wymaga bank: po 5 latach to 2521 zł zamiast 2808 zł, a po 10 latach 1921 zł zamiast 2808 zł. Jeśli Twoje dochody spadną, możesz przestać nadpłacać i płacić tylko tę niższą ratę.

W zamian nadpłata rośnie: po każdej zmianie raty trzeba ją zwiększyć o tyle, o ile rata spadła. Zaczynasz od 500 zł. Po 5 latach nadpłacasz już 788 zł, a po 10 latach 1387 zł.

W praktyce kula śnieżna wymaga więc pilnowania: po każdej nadpłacie sprawdzasz w banku nową ratę i o różnicę zwiększasz następną nadpłatę. Jeśli tego nie zrobisz, kula śnieżna zamienia się w zwykłe zmniejszenie raty.

Kiedy lepiej wybrać niższą ratę?

Niższa rata ma sens, gdy ważniejsze od sumy odsetek jest to, ile musisz płacić co miesiąc:

• Niepewne dochody. Jeśli spodziewasz się przerwy w zarobkach, Twoje przychody mocno się wahają albo boisz się utraty pracy, niższa obowiązkowa rata oznacza mniejszy stały koszt. Przy skróceniu okresu rata przez cały czas jest taka sama jak na początku, choć kredyt jest coraz mniejszy.
• Kolejny kredyt. Niższa rata zmniejsza Twoje miesięczne zobowiązania, a to może pomóc, gdy będziesz starać się o kolejny kredyt.
• Inne cele dla wolnych pieniędzy. Kwotę, o którą spada rata, możesz odkładać na poduszkę finansową albo inwestować.

Jeśli wahasz się między skróceniem okresu a niższą ratą, kula śnieżna daje Ci oba wyjścia: dopóki nadpłacasz różnicę, spłacasz kredyt tak jak przy skróceniu okresu, a gdy przestaniesz, zostaje Ci niższa rata.

Czy w ogóle nadpłacać, zamiast np. inwestować, zależy od tego, ile zarobisz po podatku w porównaniu z oprocentowaniem kredytu i czy masz poduszkę finansową. Piszemy o tym w poradniku „Kiedy nadpłata kredytu się nie opłaca?”.

Co z jednorazową nadpłatą, np. z premii?

Jednorazowa nadpłata — z premii, trzynastki czy zwrotu podatku — działa tak samo: wybierasz, czy ma skrócić okres, czy obniżyć ratę. Przy skróceniu okresu rata zostaje taka sama, a kredyt kończy się wcześniej. Przy zmniejszeniu raty bank przelicza ją na pozostały okres i kolejne raty są niższe. To, co piszemy wyżej o przewadze skrócenia okresu nad niższą ratą, dotyczy też jednej nadpłaty.

Liczy się też termin. Od nadpłaconej kwoty bank przestaje naliczać odsetki, więc im wcześniej nadpłacisz, tym więcej zaoszczędzisz. Ta sama kwota wpłacona w pierwszych latach kredytu daje więcej niż pod jego koniec.

Kalkulator nadpłaty liczy stałą kwotę co miesiąc, a nie pojedyncze wpłaty. Roczną premię możesz w przybliżeniu wpisać jako jedną dwunastą, np. 6000 zł rocznie jako 500 zł miesięcznie. Wynik będzie przybliżony: jedna wpłata na początku roku oszczędzi trochę więcej niż te same pieniądze rozłożone na 12 miesięcy, a wpłata pod koniec roku — trochę mniej.

Jedną nadpłatę na start policzysz w kalkulatorze „Nadpłacać kredyt czy inwestować?”, w polu „Jednorazowo teraz”. Kalkulator traktuje ją jak skrócenie okresu: pokazuje, o ile szybciej spłacisz kredyt i ile zaoszczędzisz na odsetkach, a przy okazji porównuje nadpłatę z inwestowaniem tych samych pieniędzy.

Jak zlecić nadpłatę i ile to kosztuje?

Ustawa o kredycie hipotecznym pozwala spłacić kredyt w całości lub w części w każdym czasie przed terminem. Dotyczy to umów zawartych od 22 lipca 2017 r., kiedy ustawa weszła w życie — do starszych stosuje się dawne przepisy, więc zasady nadpłaty sprawdź w swojej umowie. Przy nadpłacie wybierasz, czy ma ona skrócić okres, czy obniżyć ratę. Zapytaj w banku, jak złożyć taką dyspozycję i czy wystarczy zrobić to raz, czy trzeba ją powtarzać przy każdej nadpłacie.

Przed nadpłatą możesz poprosić bank o informację o jej kosztach. Bank musi ją przekazać w ciągu 7 dni roboczych od wniosku. Nie może też uzależniać przyjęcia nadpłaty od przekazania tej informacji.

Opłatę za nadpłatę ustawa nazywa rekompensatą. Bank może ją pobrać tylko wtedy, gdy przewiduje ją umowa, a jej limit zależy od oprocentowania:

• Zmienna stopa — tylko za nadpłaty w ciągu 36 miesięcy od zawarcia umowy. Opłata nie może przekroczyć 3% nadpłacanej kwoty ani odsetek, które byłyby od niej naliczone przez rok. Przy nadpłacie 500 zł to najwyżej 15,00 zł: 3% to mniej niż roczne odsetki od tej kwoty (28,75 zł przy 5,75%).
• Okresowo stała stopa — bank może żądać rekompensaty w okresie, w którym obowiązuje stała stopa. Przed nadpłatą zapytaj, ile wyniesie.

W obu przypadkach rekompensata nie może przekroczyć kosztów banku bezpośrednio związanych z wcześniejszą spłatą.

Nasz przykład to nowy kredyt ze zmienną stopą, nadpłacany od pierwszej raty. Jeśli bank pobierze najwyższą dopuszczalną opłatę od każdej z 36 nadpłat w tym czasie, zapłacisz łącznie najwyżej 540 zł, a na odsetkach oszczędzisz 74 692 zł. Nasz kalkulator opłat nie uwzględnia.