Inflacja a oszczędności: ile naprawdę tracisz
Aktualizacja: 9 min czytania
Według GUS ceny we wrześniu 2026 były o 4,1% wyższe niż rok wcześniej. Gotówka trzymana bez oprocentowania traci w takim tempie 3,9% siły nabywczej rocznie. Równowartość 1000 zł ze stycznia 2010 to we wrześniu 2026 już 1796,59 zł, a pieniądze odłożone w gotówce w styczniu 2020 straciły od tamtej pory 34,2% siły nabywczej. Lokata oprocentowana tak jak stopa referencyjna NBP (3,75%) daje po podatku Belki 3,04% rocznie, więc realnie traci 1,02% rocznie.
Ile dziś jest warte 1000 zł sprzed lat?
Inflacja to wzrost przeciętnego poziomu cen: gdy ceny rosną, za te same pieniądze kupujesz mniej. W Polsce mierzy ją GUS wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI). Co miesiąc sprawdza ceny koszyka zakupów, od jedzenia i paliwa po mieszkanie i transport, i podaje, o ile zmieniły się wobec poprzedniego miesiąca i wobec tego samego miesiąca rok wcześniej. Z tych danych nasz kalkulator inflacji buduje miesięczny poziom cen i przelicza kwoty między dowolnymi miesiącami od 1991 r.
W tabeli przeliczamy 1000 zł ze stycznia kilku lat na ceny ze września 2026, najnowszego miesiąca z danymi GUS:
| Miesiąc | Równowartość we wrześniu 2026 | Inflacja łącznie | Średnio rocznie | Siła nabywcza 1000 zł |
|---|---|---|---|---|
| styczeń 2000 | 2425,12 zł | 142,5% | 3,4% | 412,35 zł |
| styczeń 2010 | 1796,59 zł | 79,7% | 3,6% | 556,61 zł |
| styczeń 2015 | 1644,65 zł | 64,5% | 4,4% | 608,03 zł |
| styczeń 2020 | 1519,76 zł | 52,0% | 6,5% | 658,00 zł |
Równowartość to kwota, którą trzeba było mieć we wrześniu 2026, żeby kupić to samo co wtedy. Ostatnia kolumna pokazuje to z drugiej strony: za 1000 zł we wrześniu 2026 można było kupić tyle, co za podaną w niej kwotę w styczniu danego roku.
Od stycznia 2020 do września 2026 ceny wzrosły łącznie o 52,0%. Gotówka trzymana od tamtej pory w portfelu albo na nieoprocentowanym koncie straciła 34,2% siły nabywczej. Strata siły nabywczej jest mniejsza niż wzrost cen, bo liczy się ją od nowych, wyższych cen. Gdy ceny rosną o 50%, za te same pieniądze kupisz 1 ÷ 1,5, czyli dwie trzecie tego, co wcześniej. Tracisz więc jedną trzecią, a nie połowę.
Jaka jest inflacja teraz, a jaka była wcześniej?
Według GUS ceny we wrześniu 2026 były o 4,1% wyższe niż rok wcześniej. To powyżej celu inflacyjnego NBP (2,5% ± 1 pkt proc.). Inflacja r/r, czyli rok do roku, porównuje ceny z tym samym miesiącem rok wcześniej, więc jedna liczba opisuje zmianę cen z całych dwunastu miesięcy. Cel inflacyjny i stopy procentowe NBP ustala Rada Polityki Pieniężnej, organ NBP; stopy zmienia tak, żeby utrzymać inflację blisko celu.
Najwyższa inflacja od stycznia 2000 była w lutym 2023: 18,4% r/r. Najniższa była w lutym 2015: −1,6%. Ceny były wtedy niższe niż rok wcześniej, czyli była deflacja — od stycznia 2000 zdarzyło się to w 28 miesiącach.
W latach 2010–2025 ceny rosły średnio o 3,5% rocznie (według średniorocznych wskaźników GUS). Średnia ukrywa jednak duże różnice między latami, co dobrze widać na wykresie w dalszej części. Dlatego planując oszczędności na wiele lat, sprawdź w kalkulatorach kilka wariantów inflacji, a nie tylko cel NBP.
Jak policzyć realny zysk?
Zysk nominalny to to, co widzisz na wyciągu: odsetki z lokaty albo wzrost wartości inwestycji. Realny zysk mówi, o ile więcej możesz za te pieniądze kupić. Liczy się go tak:
realny zysk = (1 + zysk po podatku) ÷ (1 + inflacja) − 1
Zysk bierzesz po podatku, bo tylko tyle trafia do Ciebie. Od odsetek z lokat, kont oszczędnościowych i obligacji bank albo inny płatnik potrąca 19% podatku, nazywanego podatkiem Belki. Wyjątki, takie jak IKE i IKZE, opisujemy w poradniku „Podatek Belki — ile wynosi i jak go legalnie uniknąć”.
Przykład: 10 000 zł na lokacie na 12 miesięcy, oprocentowanej tak jak dzisiejsza stopa referencyjna NBP, czyli 3,75%. Odsetki wynoszą 375,00 zł, podatek 71,25 zł, więc zostaje Ci 303,75 zł: 3,04% w skali roku. Przy inflacji 4,1% realny zysk wynosi:
(1 + 3,04%) ÷ (1 + 4,1%) − 1 ≈ −1,02%
Po roku masz 10 303,75 zł, ale kupisz za to tyle, ile rok wcześniej za 9897,93 zł. Realnie tracisz 1,02% rocznie.
Często liczy się to w przybliżeniu, odejmując inflację od zysku po podatku: 3,04% − 4,1% ≈ −1,06%. Przy niskiej inflacji to wystarczy, ale przy wysokiej przybliżenie potrafi się pomylić o punkt procentowy, a nawet więcej.
Podatek liczy się od całych odsetek, także od tej części, która tylko wyrównuje wzrost cen. Dlatego gdy ceny rosną, lokata oprocentowana dokładnie tak jak inflacja realnie traci.
Czy lokata nadąża za inflacją?
Lokata chroni pieniądze przed inflacją tylko wtedy, gdy po podatku daje co najmniej tyle, o ile rosną ceny. Po podatku Belki zostaje Ci 81% odsetek, więc próg opłacalności to:
oprocentowanie lokaty ≥ inflacja ÷ 0,81
Przy inflacji 4,1% to 4,1% ÷ 0,81 ≈ 5,062%, czyli lokata musi być oprocentowana na co najmniej 5,07%. Stopa referencyjna NBP wynosi 3,75%, czyli o 1,32 pkt proc. mniej, więc lokata oprocentowana tak jak ona nie nadąża dziś za inflacją.
Oprocentowanie lokat w dużej mierze zależy od stóp procentowych NBP. Najważniejsza z nich to stopa referencyjna: wyższe stopy mają hamować wzrost cen, a za stopą referencyjną zwykle podąża oprocentowanie kredytów i depozytów w bankach. Wykres pokazuje, jak wypadało porównanie stopy referencyjnej z inflacją w każdym miesiącu od stycznia 2000.
- Inflacja r/r (GUS)
- Stopa referencyjna NBP
Dane wykresu
| Miesiąc | Inflacja r/r (GUS) | Stopa referencyjna NBP (koniec miesiąca) |
|---|---|---|
| wrzesień 2026 | 4,1% | 3,75% |
| sierpień 2026 | 3,4% | 3,75% |
| lipiec 2026 | 3,0% | 3,75% |
| czerwiec 2026 | 2,5% | 3,75% |
| maj 2026 | 3,1% | 3,75% |
| kwiecień 2026 | 3,2% | 3,75% |
| marzec 2026 | 3,0% | 3,75% |
| luty 2026 | 2,1% | 4,00% |
| styczeń 2026 | 2,1% | 4,00% |
| grudzień 2025 | 2,4% | 4,00% |
| listopad 2025 | 2,5% | 4,25% |
| październik 2025 | 2,8% | 4,50% |
| wrzesień 2025 | 2,9% | 4,75% |
| sierpień 2025 | 2,9% | 5,00% |
| lipiec 2025 | 3,1% | 5,00% |
| czerwiec 2025 | 4,1% | 5,25% |
| maj 2025 | 4,0% | 5,25% |
| kwiecień 2025 | 4,3% | 5,75% |
| marzec 2025 | 4,9% | 5,75% |
| luty 2025 | 4,9% | 5,75% |
| styczeń 2025 | 4,9% | 5,75% |
| grudzień 2024 | 4,7% | 5,75% |
| listopad 2024 | 4,7% | 5,75% |
| październik 2024 | 5,0% | 5,75% |
| wrzesień 2024 | 4,9% | 5,75% |
| sierpień 2024 | 4,3% | 5,75% |
| lipiec 2024 | 4,2% | 5,75% |
| czerwiec 2024 | 2,6% | 5,75% |
| maj 2024 | 2,5% | 5,75% |
| kwiecień 2024 | 2,4% | 5,75% |
| marzec 2024 | 2,0% | 5,75% |
| luty 2024 | 2,8% | 5,75% |
| styczeń 2024 | 3,7% | 5,75% |
| grudzień 2023 | 6,2% | 5,75% |
| listopad 2023 | 6,6% | 5,75% |
| październik 2023 | 6,6% | 5,75% |
| wrzesień 2023 | 8,2% | 6,00% |
| sierpień 2023 | 10,1% | 6,75% |
| lipiec 2023 | 10,8% | 6,75% |
| czerwiec 2023 | 11,5% | 6,75% |
| maj 2023 | 13,0% | 6,75% |
| kwiecień 2023 | 14,7% | 6,75% |
| marzec 2023 | 16,1% | 6,75% |
| luty 2023 | 18,4% | 6,75% |
| styczeń 2023 | 16,6% | 6,75% |
| grudzień 2022 | 16,6% | 6,75% |
| listopad 2022 | 17,5% | 6,75% |
| październik 2022 | 17,9% | 6,75% |
| wrzesień 2022 | 17,2% | 6,75% |
| sierpień 2022 | 16,1% | 6,50% |
| lipiec 2022 | 15,6% | 6,50% |
| czerwiec 2022 | 15,5% | 6,00% |
| maj 2022 | 13,9% | 5,25% |
| kwiecień 2022 | 12,4% | 4,50% |
| marzec 2022 | 11,0% | 3,50% |
| luty 2022 | 8,5% | 2,75% |
| styczeń 2022 | 9,4% | 2,25% |
| grudzień 2021 | 8,6% | 1,75% |
| listopad 2021 | 7,8% | 1,25% |
| październik 2021 | 6,8% | 0,50% |
| wrzesień 2021 | 5,9% | 0,10% |
| sierpień 2021 | 5,5% | 0,10% |
| lipiec 2021 | 5,0% | 0,10% |
| czerwiec 2021 | 4,4% | 0,10% |
| maj 2021 | 4,7% | 0,10% |
| kwiecień 2021 | 4,3% | 0,10% |
| marzec 2021 | 3,2% | 0,10% |
| luty 2021 | 2,4% | 0,10% |
| styczeń 2021 | 2,6% | 0,10% |
| grudzień 2020 | 2,4% | 0,10% |
| listopad 2020 | 3,0% | 0,10% |
| październik 2020 | 3,1% | 0,10% |
| wrzesień 2020 | 3,2% | 0,10% |
| sierpień 2020 | 2,9% | 0,10% |
| lipiec 2020 | 3,0% | 0,10% |
| czerwiec 2020 | 3,3% | 0,10% |
| maj 2020 | 2,9% | 0,10% |
| kwiecień 2020 | 3,4% | 0,50% |
| marzec 2020 | 4,6% | 1,00% |
| luty 2020 | 4,7% | 1,50% |
| styczeń 2020 | 4,3% | 1,50% |
| grudzień 2019 | 3,4% | 1,50% |
| listopad 2019 | 2,6% | 1,50% |
| październik 2019 | 2,5% | 1,50% |
| wrzesień 2019 | 2,6% | 1,50% |
| sierpień 2019 | 2,9% | 1,50% |
| lipiec 2019 | 2,9% | 1,50% |
| czerwiec 2019 | 2,6% | 1,50% |
| maj 2019 | 2,4% | 1,50% |
| kwiecień 2019 | 2,2% | 1,50% |
| marzec 2019 | 1,7% | 1,50% |
| luty 2019 | 1,2% | 1,50% |
| styczeń 2019 | 0,7% | 1,50% |
| grudzień 2018 | 1,1% | 1,50% |
| listopad 2018 | 1,3% | 1,50% |
| październik 2018 | 1,8% | 1,50% |
| wrzesień 2018 | 1,9% | 1,50% |
| sierpień 2018 | 2,0% | 1,50% |
| lipiec 2018 | 2,0% | 1,50% |
| czerwiec 2018 | 2,0% | 1,50% |
| maj 2018 | 1,7% | 1,50% |
| kwiecień 2018 | 1,6% | 1,50% |
| marzec 2018 | 1,3% | 1,50% |
| luty 2018 | 1,4% | 1,50% |
| styczeń 2018 | 1,9% | 1,50% |
| grudzień 2017 | 2,1% | 1,50% |
| listopad 2017 | 2,5% | 1,50% |
| październik 2017 | 2,1% | 1,50% |
| wrzesień 2017 | 2,2% | 1,50% |
| sierpień 2017 | 1,8% | 1,50% |
| lipiec 2017 | 1,7% | 1,50% |
| czerwiec 2017 | 1,5% | 1,50% |
| maj 2017 | 1,9% | 1,50% |
| kwiecień 2017 | 2,0% | 1,50% |
| marzec 2017 | 2,0% | 1,50% |
| luty 2017 | 2,2% | 1,50% |
| styczeń 2017 | 1,7% | 1,50% |
| grudzień 2016 | 0,8% | 1,50% |
| listopad 2016 | 0,0% | 1,50% |
| październik 2016 | −0,2% | 1,50% |
| wrzesień 2016 | −0,5% | 1,50% |
| sierpień 2016 | −0,8% | 1,50% |
| lipiec 2016 | −0,9% | 1,50% |
| czerwiec 2016 | −0,8% | 1,50% |
| maj 2016 | −0,9% | 1,50% |
| kwiecień 2016 | −1,1% | 1,50% |
| marzec 2016 | −0,9% | 1,50% |
| luty 2016 | −0,8% | 1,50% |
| styczeń 2016 | −0,9% | 1,50% |
| grudzień 2015 | −0,5% | 1,50% |
| listopad 2015 | −0,6% | 1,50% |
| październik 2015 | −0,7% | 1,50% |
| wrzesień 2015 | −0,8% | 1,50% |
| sierpień 2015 | −0,6% | 1,50% |
| lipiec 2015 | −0,7% | 1,50% |
| czerwiec 2015 | −0,8% | 1,50% |
| maj 2015 | −0,9% | 1,50% |
| kwiecień 2015 | −1,1% | 1,50% |
| marzec 2015 | −1,5% | 1,50% |
| luty 2015 | −1,6% | 2,00% |
| styczeń 2015 | −1,4% | 2,00% |
| grudzień 2014 | −1,0% | 2,00% |
| listopad 2014 | −0,6% | 2,00% |
| październik 2014 | −0,6% | 2,00% |
| wrzesień 2014 | −0,3% | 2,50% |
| sierpień 2014 | −0,3% | 2,50% |
| lipiec 2014 | −0,2% | 2,50% |
| czerwiec 2014 | 0,3% | 2,50% |
| maj 2014 | 0,2% | 2,50% |
| kwiecień 2014 | 0,3% | 2,50% |
| marzec 2014 | 0,7% | 2,50% |
| luty 2014 | 0,7% | 2,50% |
| styczeń 2014 | 0,5% | 2,50% |
| grudzień 2013 | 0,7% | 2,50% |
| listopad 2013 | 0,6% | 2,50% |
| październik 2013 | 0,8% | 2,50% |
| wrzesień 2013 | 1,0% | 2,50% |
| sierpień 2013 | 1,1% | 2,50% |
| lipiec 2013 | 1,1% | 2,50% |
| czerwiec 2013 | 0,2% | 2,75% |
| maj 2013 | 0,5% | 3,00% |
| kwiecień 2013 | 0,8% | 3,25% |
| marzec 2013 | 1,0% | 3,25% |
| luty 2013 | 1,3% | 3,75% |
| styczeń 2013 | 1,7% | 4,00% |
| grudzień 2012 | 2,4% | 4,25% |
| listopad 2012 | 2,8% | 4,50% |
| październik 2012 | 3,4% | 4,75% |
| wrzesień 2012 | 3,8% | 4,75% |
| sierpień 2012 | 3,8% | 4,75% |
| lipiec 2012 | 4,0% | 4,75% |
| czerwiec 2012 | 4,3% | 4,75% |
| maj 2012 | 3,6% | 4,75% |
| kwiecień 2012 | 4,0% | 4,50% |
| marzec 2012 | 3,9% | 4,50% |
| luty 2012 | 4,3% | 4,50% |
| styczeń 2012 | 4,1% | 4,50% |
| grudzień 2011 | 4,6% | 4,50% |
| listopad 2011 | 4,8% | 4,50% |
| październik 2011 | 4,3% | 4,50% |
| wrzesień 2011 | 3,9% | 4,50% |
| sierpień 2011 | 4,3% | 4,50% |
| lipiec 2011 | 4,1% | 4,50% |
| czerwiec 2011 | 4,2% | 4,50% |
| maj 2011 | 5,0% | 4,25% |
| kwiecień 2011 | 4,5% | 4,00% |
| marzec 2011 | 4,3% | 3,75% |
| luty 2011 | 3,6% | 3,75% |
| styczeń 2011 | 3,6% | 3,75% |
| grudzień 2010 | 3,1% | 3,50% |
| listopad 2010 | 2,7% | 3,50% |
| październik 2010 | 2,8% | 3,50% |
| wrzesień 2010 | 2,5% | 3,50% |
| sierpień 2010 | 2,0% | 3,50% |
| lipiec 2010 | 2,0% | 3,50% |
| czerwiec 2010 | 2,3% | 3,50% |
| maj 2010 | 2,2% | 3,50% |
| kwiecień 2010 | 2,4% | 3,50% |
| marzec 2010 | 2,6% | 3,50% |
| luty 2010 | 2,9% | 3,50% |
| styczeń 2010 | 3,5% | 3,50% |
| grudzień 2009 | 3,5% | 3,50% |
| listopad 2009 | 3,3% | 3,50% |
| październik 2009 | 3,1% | 3,50% |
| wrzesień 2009 | 3,4% | 3,50% |
| sierpień 2009 | 3,7% | 3,50% |
| lipiec 2009 | 3,6% | 3,50% |
| czerwiec 2009 | 3,5% | 3,50% |
| maj 2009 | 3,6% | 3,75% |
| kwiecień 2009 | 4,0% | 3,75% |
| marzec 2009 | 3,6% | 3,75% |
| luty 2009 | 3,3% | 4,00% |
| styczeń 2009 | 2,8% | 4,25% |
| grudzień 2008 | 3,3% | 5,00% |
| listopad 2008 | 3,7% | 5,75% |
| październik 2008 | 4,2% | 6,00% |
| wrzesień 2008 | 4,5% | 6,00% |
| sierpień 2008 | 4,8% | 6,00% |
| lipiec 2008 | 4,8% | 6,00% |
| czerwiec 2008 | 4,6% | 6,00% |
| maj 2008 | 4,4% | 5,75% |
| kwiecień 2008 | 4,0% | 5,75% |
| marzec 2008 | 4,1% | 5,75% |
| luty 2008 | 4,2% | 5,50% |
| styczeń 2008 | 4,0% | 5,25% |
| grudzień 2007 | 4,0% | 5,00% |
| listopad 2007 | 3,6% | 5,00% |
| październik 2007 | 3,0% | 4,75% |
| wrzesień 2007 | 2,3% | 4,75% |
| sierpień 2007 | 1,5% | 4,75% |
| lipiec 2007 | 2,3% | 4,50% |
| czerwiec 2007 | 2,6% | 4,50% |
| maj 2007 | 2,3% | 4,25% |
| kwiecień 2007 | 2,3% | 4,25% |
| marzec 2007 | 2,5% | 4,00% |
| luty 2007 | 1,9% | 4,00% |
| styczeń 2007 | 1,6% | 4,00% |
| grudzień 2006 | 1,4% | 4,00% |
| listopad 2006 | 1,4% | 4,00% |
| październik 2006 | 1,2% | 4,00% |
| wrzesień 2006 | 1,6% | 4,00% |
| sierpień 2006 | 1,6% | 4,00% |
| lipiec 2006 | 1,1% | 4,00% |
| czerwiec 2006 | 0,8% | 4,00% |
| maj 2006 | 0,9% | 4,00% |
| kwiecień 2006 | 0,7% | 4,00% |
| marzec 2006 | 0,4% | 4,00% |
| luty 2006 | 0,7% | 4,25% |
| styczeń 2006 | 0,6% | 4,50% |
| grudzień 2005 | 0,7% | 4,50% |
| listopad 2005 | 1,0% | 4,50% |
| październik 2005 | 1,6% | 4,50% |
| wrzesień 2005 | 1,8% | 4,50% |
| sierpień 2005 | 1,6% | 4,75% |
| lipiec 2005 | 1,3% | 4,75% |
| czerwiec 2005 | 1,4% | 5,00% |
| maj 2005 | 2,5% | 5,50% |
| kwiecień 2005 | 3,0% | 5,50% |
| marzec 2005 | 3,4% | 6,00% |
| luty 2005 | 3,6% | 6,50% |
| styczeń 2005 | 3,7% | 6,50% |
| grudzień 2004 | 4,4% | 6,50% |
| listopad 2004 | 4,5% | 6,50% |
| październik 2004 | 4,5% | 6,50% |
| wrzesień 2004 | 4,4% | 6,50% |
| sierpień 2004 | 4,6% | 6,50% |
| lipiec 2004 | 4,6% | 6,00% |
| czerwiec 2004 | 4,4% | 5,25% |
| maj 2004 | 3,4% | 5,25% |
| kwiecień 2004 | 2,2% | 5,25% |
| marzec 2004 | 1,7% | 5,25% |
| luty 2004 | 1,6% | 5,25% |
| styczeń 2004 | 1,6% | 5,25% |
| grudzień 2003 | 1,7% | 5,25% |
| listopad 2003 | 1,6% | 5,25% |
| październik 2003 | 1,3% | 5,25% |
| wrzesień 2003 | 0,9% | 5,25% |
| sierpień 2003 | 0,7% | 5,25% |
| lipiec 2003 | 0,8% | 5,25% |
| czerwiec 2003 | 0,8% | 5,25% |
| maj 2003 | 0,4% | 5,50% |
| kwiecień 2003 | 0,3% | 5,75% |
| marzec 2003 | 0,6% | 6,00% |
| luty 2003 | 0,5% | 6,25% |
| styczeń 2003 | 0,5% | 6,50% |
| grudzień 2002 | 0,8% | 6,75% |
| listopad 2002 | 0,9% | 6,75% |
| październik 2002 | 1,1% | 7,00% |
| wrzesień 2002 | 1,3% | 7,50% |
| sierpień 2002 | 1,2% | 8,00% |
| lipiec 2002 | 1,3% | 8,50% |
| czerwiec 2002 | 1,6% | 8,50% |
| maj 2002 | 1,9% | 9,00% |
| kwiecień 2002 | 3,0% | 9,50% |
| marzec 2002 | 3,3% | 10,00% |
| luty 2002 | 3,5% | 10,00% |
| styczeń 2002 | 3,4% | 10,00% |
| grudzień 2001 | 3,6% | 11,50% |
| listopad 2001 | 3,6% | 11,50% |
| październik 2001 | 4,0% | 13,00% |
| wrzesień 2001 | 4,3% | 14,50% |
| sierpień 2001 | 5,1% | 14,50% |
| lipiec 2001 | 5,2% | 15,50% |
| czerwiec 2001 | 6,2% | 15,50% |
| maj 2001 | 6,9% | 17,00% |
| kwiecień 2001 | 6,6% | 17,00% |
| marzec 2001 | 6,2% | 17,00% |
| luty 2001 | 6,6% | 19,00% |
| styczeń 2001 | 7,4% | 19,00% |
| grudzień 2000 | 8,5% | 19,00% |
| listopad 2000 | 9,3% | 19,00% |
| październik 2000 | 9,9% | 19,00% |
| wrzesień 2000 | 10,3% | 19,00% |
| sierpień 2000 | 10,7% | 19,00% |
| lipiec 2000 | 11,6% | 17,50% |
| czerwiec 2000 | 10,2% | 17,50% |
| maj 2000 | 10,0% | 17,50% |
| kwiecień 2000 | 9,8% | 17,50% |
| marzec 2000 | 10,3% | 17,50% |
| luty 2000 | 10,4% | 17,50% |
| styczeń 2000 | 10,1% | 16,50% |
Od stycznia 2000 do września 2026 stopa referencyjna była niższa niż inflacja w 86 z 321 miesięcy, czyli w 27% czasu. Najdłużej trwało to 4 lata i 10 miesięcy: od marca 2019 do grudnia 2023. Obecna stopa referencyjna (3,75% od 5 marca 2026) jest o 0,35 pkt proc. niższa niż najnowsza inflacja (4,1%).
To i tak obraz zbyt optymistyczny dla oszczędzających. Lokaty bywają oprocentowane niżej niż stopa referencyjna, a od odsetek płacisz podatek. Gdy inflacja nagle rośnie, stopy procentowe często gonią ją z opóźnieniem, a lokata założona wcześniej zwykle ma oprocentowanie ustalone do końca okresu.
Co chroni oszczędności przed inflacją?
Tabela pokazuje, ile daje rok oszczędzania przy dzisiejszej inflacji (4,1%): oprocentowanie brutto, po 19% podatku Belki i realnie, po uwzględnieniu inflacji.
| Gdzie trzymasz pieniądze | Brutto | Po podatku | Realnie |
|---|---|---|---|
| Gotówka, konto bez oprocentowania | 0,00% | 0,00% | −3,94% |
| Lokata 12-miesięczna na stopę referencyjną NBP | 3,75% | 3,04% | −1,02% |
| Obligacje 3-letnie TOS (stałe oprocentowanie) | 4,40% | 3,56% | −0,51% |
| Obligacje 4-letnie COI od 2. roku (inflacja + 1,5 pkt proc.) | 5,60% | 4,54% | 0,42% |
| Obligacje 10-letnie EDO od 2. roku (inflacja + 2 pkt proc.) | 6,10% | 4,94% | 0,81% |
Dla COI i EDO zakładamy, że inflacja zostanie na dzisiejszym poziomie. TOS i EDO doliczają odsetki co roku, a podatek pobiera się dopiero przy wykupie, więc w kilkuletnim horyzoncie wypadają nieco lepiej niż w tabeli.
Gotówka traci dokładnie tyle, ile zabiera inflacja. Lokata i obligacje TOS mają oprocentowanie ustalone z góry, więc wygrywają z inflacją tylko wtedy, gdy ceny rosną wolniej niż ich oprocentowanie po podatku.
Obligacje COI i EDO są indeksowane inflacją. W pierwszym roku mają stałe oprocentowanie (w ofercie na październik 2026: 4,75% dla COI i 5,35% dla EDO), a od drugiego roku płacą inflację plus stałą marżę: 1,5 pkt proc. dla COI i 2 pkt proc. dla EDO. Inflacja to tu roczny wskaźnik GUS ogłoszony w miesiącu przed początkiem danego roku odsetkowego, a gdy jest ujemna, liczy się jak zero.
Podatek Belki pobiera się jednak od całych odsetek, także od części, która tylko wyrównuje inflację. Dlatego obligacja, od której odsetek co roku płacisz podatek, realnie zarabia tylko wtedy, gdy inflacja nie przekracza marży × 0,81 ÷ 0,19 — dla COI z marżą 1,5 pkt proc. to około 6,39%. Dla EDO ten sam roczny rachunek, jak w tabeli, daje 2 × 0,81 ÷ 0,19 ≈ 8,53%; EDO płaci jednak podatek raz, przy wykupie, więc wypada lepiej niż w tym rachunku. Przy dzisiejszej inflacji (4,1%) COI od drugiego roku po podatku zarabia realnie około 0,42% rocznie, a EDO w tym samym rocznym rachunku zarabia realnie około 0,81% rocznie.
Kalkulator obligacji liczy EDO dokładnie, z kapitalizacją odsetek i podatkiem przy wykupie. 10 000 zł w EDO na 10 lat przy inflacji stale równej 4,1% daje po podatku 16 440,00 zł, czyli 11 000,05 zł w dzisiejszych pieniądzach. Realnie zyskujesz więc 1000,05 zł. Ta sama kwota w gotówce byłaby warta realnie 6691,03 zł.
Podatku Belki można uniknąć na IKE, czyli indywidualnym koncie emerytalnym, na którym możesz trzymać także obligacje skarbowe. Nie płacisz go, jeśli wypłacisz pieniądze po ukończeniu 60 lat i spełnisz warunki ustawy. Ten sam scenariusz bez podatku daje 17 951,00 zł, czyli realnie 12 011,06 zł.
Akcje, kupowane np. przez fundusze indeksowe albo ETF-y, to udziały w firmach, a nie kwota z ustalonym oprocentowaniem, więc mogą rosnąć szybciej niż ceny — ale nie dają żadnej gwarancji. W pojedynczych latach potrafią mocno stracić, a odrabianie strat bywa długie, więc nadają się raczej na pieniądze odkładane na wiele lat. Ile przy różnych założeniach może dać regularne inwestowanie po podatku i inflacji, pokaże kalkulator procentu składanego.
Szczegółowe porównania znajdziesz w poradnikach „EDO czy COI? Które obligacje skarbowe wybrać” i „Obligacje skarbowe czy lokata — co daje więcej?”.
Dlaczego Twoja inflacja może być inna niż ta z GUS?
Wskaźnik GUS to przeciętna zmiana cen koszyka, w którym każda kategoria ma wagę odpowiadającą temu, ile przeciętne gospodarstwo domowe na nią wydaje. GUS aktualizuje te wagi co roku. Twój koszyk wygląda jednak inaczej. Jeśli większą część budżetu wydajesz na jedzenie, energię albo czynsz, a te ceny rosną szybciej niż reszta, Twoja inflacja jest wyższa niż ta z GUS. Jeśli sporo wydajesz na rzeczy, które tanieją, może być niższa.
Odczucia też bywają mylące. Ceny rzeczy kupowanych codziennie, jak pieczywo czy paliwo, zauważasz od razu, a tych kupowanych rzadko prawie wcale. Łatwiej też zapamiętać podwyżki niż obniżki.
Swoją inflację możesz oszacować sam: porównaj, ile rok temu kosztowały rzeczy, które kupujesz regularnie, a ile kosztują dziś. Jeśli ceny tego, co kupujesz, rosną szybciej niż wskaźnik GUS, wpisz w kalkulatorach lokat i obligacji wyższą inflację. Oba pozwalają podać własną, więc zobaczysz, czy oszczędności nadążają za Twoimi cenami, a nie tylko za średnią.
Często zadawane pytania
Jak obliczyć realny zysk z lokaty?
Podziel 1 + zysk po podatku przez 1 + inflację i odejmij 1. Lokata na 3,75% daje po 19% podatku Belki 3,04% rocznie, więc przy inflacji 4,1%: (1 + 3,04%) ÷ (1 + 4,1%) − 1 ≈ −1,02%. To realna strata: pieniądze rosną wolniej niż ceny. W przybliżeniu możesz po prostu odjąć inflację od zysku po podatku: 3,04% − 4,1% ≈ −1,06%.
Ile wynosi inflacja w Polsce?
Według GUS inflacja we wrześniu 2026 wyniosła 4,1% rok do roku, czyli w porównaniu z tym samym miesiącem rok wcześniej. To powyżej celu inflacyjnego NBP (2,5% ± 1 pkt proc.). W całym 2025 r. średnioroczna inflacja wyniosła 3,6%. Najwyższa inflacja od stycznia 2000 — 18,4% — była w lutym 2023.
Jakie oprocentowanie lokaty chroni przed inflacją?
Takie, które po odjęciu 19% podatku Belki daje co najmniej tyle, ile wynosi inflacja. Z odsetek zostaje Ci 81%, więc próg to inflacja ÷ 0,81: przy inflacji 4,1% to co najmniej 5,07% w skali roku. Stopa referencyjna NBP (3,75%) jest dziś niższa, więc lokata oprocentowana tak jak ona nie nadąża za inflacją. Inflacja zmienia się co miesiąc, a oprocentowanie lokaty zwykle jest stałe przez cały okres, więc wynik znasz dopiero po fakcie.
Czy obligacje skarbowe chronią przed inflacją?
COI i EDO w pierwszym roku mają stałe oprocentowanie, a od drugiego płacą inflację plus marżę: w ofercie na październik 2026 to 1,5 pkt proc. dla COI i 2 pkt proc. dla EDO. Podatek Belki liczy się jednak od całych odsetek. Od odsetek COI płacisz go co roku, więc po podatku COI realnie zarabia, dopóki inflacja nie przekracza około 6,39%. Od EDO podatek pobiera się raz, przy wykupie, więc wypada ona lepiej niż ten roczny rachunek, w którym próg dla jej marży wynosi około 8,53%. Na IKE, jeśli wypłacisz pieniądze po ukończeniu 60 lat i spełnisz warunki ustawy, podatku nie ma, więc nie ma też tego progu. TOS mają stałe oprocentowanie (4,40%), więc wygrywają z inflacją tylko wtedy, gdy ceny rosną wolniej niż ich oprocentowanie po podatku.
Co, jeśli będę potrzebować pieniędzy przed terminem?
Obligacje i lokaty dają pełny wynik tylko wtedy, gdy trzymasz je do końca. Przy wcześniejszym wykupie obligacji płacisz opłatę od każdej obligacji o wartości 100 zł: w ofercie na październik 2026 to 1,00 zł dla TOS, 2,00 zł dla COI i 3,00 zł dla EDO. Pobiera się ją z naliczonych odsetek i nie może ich przekroczyć, z wyjątkiem COI od drugiego roku, gdzie jest pobierana w całości. Zerwanie lokaty zwykle oznacza utratę odsetek za rozpoczęty okres. Kalkulator obligacji uwzględnia opłatę, gdy wpiszesz horyzont krótszy niż okres obligacji.
Źródła
- Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 roku — Główny Urząd Statystyczny
- Stopy procentowe NBP od 1998 r. (archiwum, plik XML) — Narodowy Bank Polski
- Obligacje 10-letnie EDO — Ministerstwo Finansów (obligacjeskarbowe.pl)
- Obligacje 4-letnie COI — Ministerstwo Finansów (obligacjeskarbowe.pl)