Reguła 4% — ile pieniędzy potrzebujesz do FIRE?

Reguła 4% mówi, że jeśli w pierwszym roku emerytury wypłacisz z portfela 4% jego wartości, a w kolejnych latach tę samą kwotę powiększoną o inflację, to w historycznych danych z USA pieniądze wystarczały na 30 lat. Do FIRE, czyli życia z inwestycji, potrzebujesz więc 25-krotności rocznych wydatków: przy 4000 zł miesięcznie to 1 200 000 zł, a przy 6000 zł — 1 800 000 zł. Ile lat to zajmie, zależy przede wszystkim od tego, jaką część dochodu odkładasz: zarabiając 10 000 zł netto i odkładając 50%, zbierzesz potrzebne 1 500 000 zł (w dzisiejszych pieniądzach) w 22 lata i 8 miesięcy, przy zysku 7% i inflacji 3,5% rocznie.

Ile pieniędzy potrzebujesz do FIRE?

FIRE (od ang. Financial Independence, Retire Early, czyli niezależność finansowa i wcześniejsza emerytura) to plan, w którym odkładasz i inwestujesz dużą część dochodu, żeby kiedyś żyć z portfela zamiast z pensji. Kwota, przy której to możliwe, to numer FIRE:

numer FIRE = roczne wydatki na emeryturze ÷ stopa wypłat

Stopa wypłat to część portfela, którą wypłacasz w pierwszym roku emerytury. Przy 4% dzielisz roczne wydatki przez 0,04, czyli mnożysz je przez 25.

Liczą się wydatki na emeryturze, a nie dzisiejsze: bez kredytu i dojazdów do pracy mogą spaść, a z podróżami czy pomocą dzieciom — wzrosnąć. Dolicz też to, za co dziś płaci pracodawca, np. prywatną opiekę medyczną, i wydatki nieregularne, takie jak wymiana samochodu czy remont.

Kwoty w tabeli są w dzisiejszych pieniądzach, tak jak w kalkulatorze FIRE: wydatki na emeryturze wpisujesz w dzisiejszych złotych, a numer FIRE rośnie w symulacji co miesiąc o inflację. Przy inflacji 3,5% rocznie to, co dziś kosztuje 1 200 000 zł, za 20 lat będzie kosztować 2 387 747 zł.

Skąd się wzięła reguła 4% i co zakłada?

Regułę 4% spopularyzowały dwie amerykańskie analizy. W 1994 roku William Bengen sprawdził na historycznych danych, jaką część portfela można wypłacać co roku, żeby pieniądze wystarczyły na 30 lat emerytury. W 1998 roku Cooley, Hubbard i Walz opublikowali podobne badanie, nazywane dziś badaniem Trinity. Reguła 4%, która wyrosła z tych analiz, zakłada:

• portfel złożony z amerykańskich akcji i obligacji;
• emerytura trwająca 30 lat;
• w pierwszym roku wypłacasz 4% wartości portfela, a w kolejnych latach tę samą kwotę powiększoną o inflację.

Reguła 4% nie oznacza więc, że co roku wypłacasz 4% tego, ile portfel jest akurat wart. Kwotę ustalasz raz, na starcie: przy 1 200 000 zł to 48 000 zł w pierwszym roku, czyli 4000 zł miesięcznie. Potem co roku podnosisz ją o inflację, niezależnie od tego, czy rok na giełdzie był dobry, czy zły.

Reguła opisuje przeszłość jednego, amerykańskiego rynku. To punkt wyjścia do planu, a nie gwarancja na przyszłość.

Ile lat trzeba oszczędzać?

Najwięcej zależy od stopy oszczędności, czyli części dochodu netto, którą odkładasz i inwestujesz. Działa ona podwójnie: im więcej odkładasz, tym szybciej rośnie portfel, a im mniej wydajesz, tym mniejszego kapitału potrzebujesz.

Tabela pokazuje wyniki kalkulatora FIRE dla osoby, która:

• zarabia 10 000 zł netto miesięcznie i zaczyna od zera;
• wydaje resztę dochodu i tyle samo chce wydawać na emeryturze;
• co miesiąc odkłada tę samą kwotę w złotych (więcej w ramce pod tabelą);
• ma 30 lat i przyjmuje domyślne założenia kalkulatora: zysk 7% rocznie, inflację 3,5%, stopę wypłat 4% i długość życia 90 lat.

Kwoty są w dzisiejszych pieniądzach.

Odkładając 50% dochodu, dojdziesz do FIRE w 22 lata i 8 miesięcy, w wieku 52 lat. Kalkulator pokaże wtedy kapitał 3 312 816 zł — to te same 1 500 000 zł powiększone o inflację z 22 lat i 8 miesięcy. Przy 70% zajmie to 10 lat i 7 miesięcy. Przy 10% i 20% kalkulator nie znajduje FIRE w ciągu 50 lat — szuka go najwyżej do wieku 80 lat. Kalkulator przyjmuje stałą kwotę wpłat w złotych, a cel rośnie z inflacją, więc przy tych stopach oszczędności wpłaty z czasem nie nadążają za celem. We wszystkich wariantach, w których dochodzisz do FIRE, pieniądze według kalkulatora wystarczają do wieku 90 lat.

Przy starcie od zera czas do FIRE zależy tu tylko od stopy oszczędności, a nie od wysokości dochodu: przy 5000 zł i 20 000 zł netto kalkulator pokazuje te same wyniki. Wyższy dochód to wyższe wpłaty, ale i wyższe wydatki, więc i większy cel.

Jak rośnie portfel przy różnych stopach zwrotu, pokaże kalkulator procentu składanego, a mechanizm wyjaśnia poradnik o procencie składanym.

Jak dopasować regułę 4% do Polski?

Przenosząc regułę 4% do Polski, weź pod uwagę cztery rzeczy.

Dłuższa emerytura, niższa stopa wypłat

Jeśli kończysz pracę w wieku 45 lat, a liczysz, że dożyjesz 90, portfel musi wystarczyć na 45 lat, a nie na 30. Im dłużej żyjesz z portfela, tym więcej słabych lat musi on przetrwać i tym mniej zostaje miejsca na błąd. Dlatego przy wczesnej emeryturze rozsądniej przyjąć niższą stopę wypłat, np. 3–3,5%. Słabych lat kalkulator nie pokaże, bo zakłada taki sam zysk co roku — o tym niżej, w części o ryzyku sekwencji. Ile to kosztuje, pokazuje tabela dla osoby z poprzedniego przykładu, która odkłada 50% z 10 000 zł:

Przy stopie oszczędności 50% obniżenie stopy wypłat z 4% do 3% wydłuża oszczędzanie o 5 lat i 11 miesięcy: z 22 lat i 8 miesięcy do 28 lat i 7 miesięcy. Ostatnia kolumna to prosty test ostrożności: gdyby portfel zarabiał dokładnie tyle, ile wynosi inflacja, przy wypłatach 4% rocznie starczyłby na 25 lat, a przy 3% — na 33 lata i 4 miesiące. Każdy zysk ponad inflację wydłuża ten czas.

Podatek Belki od zysków

Na zwykłym rachunku maklerskim od zysku ze sprzedaży akcji czy jednostek funduszy, w tym ETF, płacisz 19% podatku Belki i rozliczasz go w zeznaniu PIT-38 do 30 kwietnia następnego roku. Podatek dotyczy tylko zysku, a nie całej sprzedawanej kwoty, ale zmniejsza to, co zostaje Ci do wydania. Jeśli zysk to 50% sprzedawanej kwoty, podatek zabiera 9,5% wypłaty: żeby mieć do wydania 5000 zł, sprzedajesz inwestycje za około 5525 zł.

Kalkulator FIRE pokazuje wyniki przed podatkiem. Wlicz go więc w wydatki na emeryturze albo przyjmij niższą stopę wypłat. Jak działa ten podatek, wyjaśniamy w poradniku o podatku Belki.

IKE, IKZE, PPK i OKI

IKE, czyli indywidualne konto emerytalne, zwalnia zyski z podatku Belki, ale tylko wtedy, gdy wypłacisz pieniądze po ukończeniu 60 lat (albo 55, jeśli masz prawo do wcześniejszej emerytury). Do tego wpłacać trzeba w co najmniej 5 latach kalendarzowych albo ponad połowę wpłat wnieść co najmniej 5 lat przed wypłatą. Wcześniejsza wypłata, tzw. zwrot, oznacza 19% podatku od zysku — tak jak na zwykłym rachunku.

Jeśli przestajesz pracować przed ukończeniem 60 lat, IKE nie sfinansuje bez podatku pierwszych lat emerytury, tylko późniejsze. Limit wpłat na IKE w 2026 roku to 28 260 zł. Przy odkładaniu 5000 zł miesięcznie, czyli 60 000 zł rocznie, zmieścisz w nim 47% oszczędności, a resztę odłożysz na zwykłym rachunku. Z IKZE wypłacisz pieniądze od 65 lat (po wpłatach w co najmniej 5 latach kalendarzowych), płacąc 10% podatku od całej kwoty, więc to konto na jeszcze późniejszy etap. Podobnie jak IKE działa PPK: bez podatku wypłacisz pieniądze od 60 lat (25% od razu, 75% w co najmniej 120 ratach).

Ile dają IKE i IKZE, policzysz w kalkulatorze IKE, IKZE i PPK, a różnice między nimi opisujemy w poradniku „IKE czy IKZE — co wybrać?”. Od 1 stycznia 2027 roku ustawa przewiduje też OKI, czyli osobiste konto inwestycyjne: zamiast podatku Belki płaci się w nim co roku podatek od wartości aktywów, a część aktywów jest z niego zwolniona.

Emerytura z ZUS

Ustawowy wiek emerytalny w Polsce to 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. Od tego wieku emerytura z ZUS pokryje część wydatków, więc portfel będzie musiał pokrywać mniej. Na przykład jeśli wydajesz 5000 zł miesięcznie, a emerytura z ZUS wyniesie na rękę 2000 zł, po osiągnięciu wieku emerytalnego z portfela potrzebujesz już tylko 3000 zł — przy stopie wypłat 4% to kapitał 900 000 zł zamiast 1 500 000 zł.

Nie znaczy to, że od początku wystarczy Ci mniejszy kapitał: do wieku emerytalnego portfel musi pokrywać całe wydatki. Krótsza praca to też mniej składek, a więc niższa emerytura niż przy pracy do wieku emerytalnego. Kalkulator FIRE nie uwzględnia jeszcze emerytury z ZUS: liczy tak, jakby portfel do końca pokrywał wszystkie wydatki, więc jego wynik jest ostrożniejszy.

Czym jest ryzyko sekwencji stóp zwrotu?

Kalkulator FIRE zakłada taki sam zysk w każdym roku. Na rynku tak nie jest: dobre lata przeplatają się ze słabymi. Dla kogoś, kto co roku wypłaca pieniądze z portfela, liczy się nie tylko średni wynik, ale też kolejność lat. To właśnie ryzyko sekwencji stóp zwrotu.

Wyobraź sobie dwie osoby z takim samym portfelem, takimi samymi wypłatami i taką samą średnią stopą zwrotu z 30 lat. Pierwsza trafia na spadki na początku emerytury, druga — pod koniec. Pierwsza, żeby mieć na życie, sprzedaje inwestycje tanio, więc zostaje jej mniej jednostek, które zarobią na późniejszych wzrostach. Przy tej samej średniej jej pieniądze mogą się skończyć, a drugiej — zostać.

Przy wczesnej emeryturze to ryzyko waży więcej, bo portfel musi wytrzymać więcej lat. Ograniczają je:

• niższa stopa wypłat, czyli margines na słabe lata;
• zapas na rok lub dwa lata wydatków w gotówce, na lokacie albo w obligacjach skarbowych, żeby po spadkach nie sprzedawać akcji;
• elastyczne wydatki: w słabym roku wypłacasz mniej;
• choćby niewielki dochód w pierwszych latach emerytury.

Czym różnią się Lean FIRE i Fat FIRE?

Kalkulator FIRE pokazuje trzy warianty. Lean FIRE to skromna emerytura: 75% planowanych wydatków, czyli najmniejszy kapitał, ale i najmniejszy margines na nieplanowane koszty. Standard FIRE to dokładnie tyle, ile planujesz wydawać. Fat FIRE daje zapas: 150% wydatków, z miejscem na podróże i słabsze lata na rynku.

Tak to wygląda w domyślnym przykładzie kalkulatora. Masz 30 lat i 50 000 zł oszczędności, zarabiasz 8000 zł netto i wydajesz 4000 zł, czyli odkładasz 50% dochodu. Na emeryturze chcesz wydawać 3000 zł miesięcznie. Pozostałe założenia są takie jak wyżej.

Fat FIRE wymaga dwa razy większego kapitału niż Lean FIRE, a w tym przykładzie oszczędzasz na niego o 11 lat i 2 miesiące dłużej: 23 lata i 4 miesiące zamiast 12 lat i 2 miesięcy.